زمان تعویض قطعات مصرفی ماشینآلات سنگین فقط با تقویم مشخص نمیشود. ساعت کارکرد، مدل دستگاه، کیفیت قطعه، نوع روغن، میزان بار، دمای محیط و شرایط کار همگی بر عمر قطعات تأثیر دارند. برای مثال، فیلتر هوای یک لودر در محیط معمولی ممکن است مدت زیادی کار کند، اما همان فیلتر در معدن سنگ یا محیط بسیار پرگردوغبار زودتر به تعویض نیاز دارد.
در این راهنما، زمان تقریبی تعویض روغنها، فیلترها، قطعات هیدرولیک، قطعات موتور، اجزای گیربکس، زیربندی، بوش و پین، ناخن باکت و دیگر قطعات مصرفی لودر و بیل مکانیکی را بررسی میکنیم.
نکته مهم: بازههای این مقاله عمومی و تقریبیاند. زمان نهایی سرویس و تعویض قطعات باید براساس دفترچه تعمیر و نگهداری همان مدل، شماره سریال دستگاه، نوع روغن و توصیه سازنده تعیین شود.
چرا تعویض بهموقع قطعات مصرفی ماشینآلات سنگین اهمیت دارد؟
در ماشینآلات راهسازی و معدنی، بسیاری از قطعات به یکدیگر وابستهاند. خرابی یک قطعه ارزان میتواند چند قطعه گرانقیمت را نیز از بین ببرد. برای مثال:
گرفتگی فیلتر روغن میتواند روانکاری موتور را مختل کند.
فیلتر هیدرولیک نامناسب میتواند باعث آسیب پمپ و شیر کنترل شود.
تعویضنکردن روغن گیربکس ممکن است صفحات و توربین گیربکس را خراب کند.
کارکردن با بوش و پین فرسوده، محل نشیمن بوش را بیضی میکند.
ادامه کار با ناخن فرسوده باعث ساییدگی آداپتور و لبه باکت میشود.
استفاده از زنجیر کشیده میتواند اسپراکت و رولیکها را زودتر خراب کند.
پارگی تسمه یا شیلنگ فرسوده ممکن است دستگاه را ناگهان متوقف کند.
بنابراین سرویس دورهای فقط هزینه نیست؛ بلکه روشی برای کاهش توقف دستگاه، افزایش عمر قطعات اصلی و جلوگیری از تعمیرات سنگین است.
برنامه رسمی سرویس برخی مدلهای بیل مکانیکی کاترپیلار، تعویض روغن موتور و فیلترهای مربوط را در دورههای ۵۰۰ ساعته و برخی فیلترهای هیدرولیک را در دوره ۱۰۰۰ ساعته قرار داده است. در بعضی مدلها نیز روغن هیدرولیک و روغن فاینالدرایو در سرویس ۲۰۰۰ ساعته تعویض میشوند. این تفاوتها نشان میدهد که نمیتوان برای تمام دستگاهها یک عدد ثابت تعیین کرد. برنامه رسمی سرویس بیلهای Caterpillar
برنامه پیشنهادی سرویس بر اساس ساعت کارکرد
بازرسی روزانه یا هر ۱۰ ساعت کار
پیش از شروع هر شیفت موارد زیر کنترل شوند:
سطح روغن موتور
سطح روغن هیدرولیک
سطح مایع خنککننده
وجود آب در آبگیر سوخت
نشتی روغن، سوخت و ضدیخ
وضعیت شیلنگهای هیدرولیک
سلامت اتصالات و بستها
فشار و وضعیت لاستیکهای لودر
کشش زنجیر بیل مکانیکی
وضعیت ناخنها و لبه باکت
گریسکاری نقاط روزانه
عملکرد چراغها، بوق و هشدارها
صدای غیرعادی موتور، پمپ و گیربکس
تمیزی رادیاتور و خنککن روغن
وضعیت نشانگر گرفتگی فیلتر هوا
بازرسی روزانه نباید به نگاهکردن سریع محدود شود. نشتی کوچک، شیلنگ ترکخورده یا ناخن شل اگر همان ابتدا تشخیص داده شود، با هزینه کمی برطرف خواهد شد.
سرویس ۲۵۰ ساعته
در سرویس ۲۵۰ ساعت، علاوه بر بازرسی روزانه معمولاً موارد زیر انجام میشود:
نمونهگیری یا کنترل وضعیت روغن موتور
بررسی تسمههای موتور
کنترل باتری و سرباتریها
بازدید کامل شیلنگها و بستها
بررسی میزان لقی بوش و پینها
کنترل سطح روغن گیربکس و اکسل لودر
کنترل سطح روغن فاینالدرایو بیل
بررسی پیچهای چرخ لودر
بررسی کشش و فرسودگی زنجیر
بازدید ترمز و سیستم فرمان
تمیزکردن رادیاتورها با روش مناسب
در بعضی دستگاهها، نخستین تعویض روغن فاینالدرایو یا فیلتر هیدرولیک بعد از ۲۵۰ ساعت اولیه انجام میشود. این سرویس اولیه مخصوص دستگاه نو یا مجموعه تازه تعمیرشده است و با برنامه سرویس عادی تفاوت دارد.
سرویس ۵۰۰ ساعته
سرویس ۵۰۰ ساعت یکی از مهمترین دورههای نگهداری ماشینآلات سنگین است و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
تعویض روغن موتور
تعویض فیلتر روغن
تعویض فیلتر یا فیلترهای سوخت
سرویس آبگیر سوخت
بررسی فیلتر هوا
تعویض فیلتر کابین در صورت نیاز
بررسی فیلتر تنفسی مخزن هیدرولیک
کنترل روغن گیربکس
بازدید روغن اکسلها و دیفرانسیل
کنترل روغن فاینالدرایو
بررسی تسمهها
گریسکاری کامل
بررسی وضعیت بوش و پین
اندازهگیری فرسودگی زیربندی
کنترل فشارهای هیدرولیک در صورت مشاهده افت عملکرد
سرویس ۱۰۰۰ ساعته
در سرویس ۱۰۰۰ ساعت، خدمات دوره ۵۰۰ ساعت نیز تکرار میشوند و معمولاً موارد زیر به آنها اضافه میشود:
تعویض فیلتر برگشت هیدرولیک
تعویض فیلتر پایلوت یا کیسدرین طبق مدل
تعویض روغن گیربکس یا فیلتر آن در برخی لودرها
تعویض روغن اکسل و دیفرانسیل طبق دفترچه
تعویض روغن فاینالدرایو در بعضی مدلها
بررسی دقیق توربو و مسیر هوای ورودی
کنترل سیستم سوخترسانی و انژکتورها
بررسی استارت و دینام
کنترل فشار پمپ هیدرولیک
بررسی لقی مفاصل و اتصالات باکت
اندازهگیری زنجیر، رولیک، اسپراکت و آیدلر
بازدید سیستم ترمز و فرمان لودر
سرویس ۲۰۰۰ ساعته
سرویس ۲۰۰۰ ساعته گستردهتر است و بسته به مدل دستگاه میتواند شامل موارد زیر باشد:
تعویض روغن هیدرولیک
تعویض فیلترهای اصلی هیدرولیک
تعویض روغن فاینالدرایو
تعویض روغن گیربکس، دیفرانسیل و اکسل
تعویض مایع خنککننده در صورت رسیدن به عمر مفید
بررسی و تنظیم سوپاپها طبق دستور سازنده
بازدید کامل توربوشارژر
بررسی فشار کمپرس موتور
تست پمپها و موتورهای هیدرولیک
تست شیر کنترل
بررسی کامل سیمکشی و سنسورها
کنترل اتصالات سازهای، ترکها و جوشها
سرویس سیستم تهویه کابین
آنالیز روغن موتور، هیدرولیک و گیربکس
در برنامه رسمی برخی بیلهای کاترپیلار سری 313D و 315D، فیلترهای پایلوت و کیسدرین در دوره ۱۰۰۰ ساعت و روغن هیدرولیک و فاینالدرایو در دوره ۲۰۰۰ ساعت قرار گرفتهاند. مشاهده برنامه رسمی سرویس
زمان تعویض روغن موتور لودر و بیل مکانیکی
روغن موتور وظیفه روانکاری، خنککاری، پاکسازی رسوبات و کاهش اصطکاک قطعات داخلی موتور را بر عهده دارد. فرسودهشدن روغن میتواند به یاتاقانها، میللنگ، بوش، پیستون و توربوشارژر آسیب برساند.
زمان رایج تعویض روغن موتور در بسیاری از ماشینآلات سنگین حدود ۲۵۰ تا ۵۰۰ ساعت است، اما این عدد به عوامل زیر وابسته است:
مدل و تکنولوژی موتور
کیفیت و گرانروی روغن
میزان گوگرد سوخت
دمای محیط
کیفیت فیلتراسیون
ساعات کار در حالت درجا
میزان بار واردشده به موتور
شرایط معدن و گردوغبار
نتایج آنالیز روغن
علائم فرسودگی یا مشکل روغن موتور
کاهش فشار روغن
روشنشدن چراغ هشدار روغن
افزایش صدای موتور
داغشدن غیرعادی
رقیقشدن روغن بر اثر ورود سوخت
شیریشدن روغن بر اثر ورود آب
وجود براده فلزی در روغن یا فیلتر
افزایش غیرطبیعی سطح روغن
افزایش مصرف روغن
خروج دود غیرعادی از اگزوز
سیاهشدن روغن موتور دیزل بهتنهایی به معنای خرابشدن آن نیست. روغن دیزل ممکن است مدت کوتاهی پس از تعویض تیره شود؛ تصمیم دقیقتر باید بر اساس ساعت کارکرد، مشخصات روغن و در دستگاههای مهم، آنالیز آزمایشگاهی گرفته شود.
زمان تعویض فیلتر روغن
فیلتر روغن باید معمولاً همزمان با تعویض روغن موتور عوض شود. نصب فیلتر قدیمی در کنار روغن تازه میتواند آلودگیها را دوباره وارد مدار کند و ظرفیت نگهداری ذرات فیلتر نیز ممکن است تمام شده باشد.
هنگام خرید فیلتر روغن به موارد زیر توجه کنید:
شماره فنی قطعه
مدل موتور
فشار بازشدن شیر بایپس
کیفیت کاغذ فیلتر
تعداد چینها و ظرفیت جذب آلودگی
کیفیت اورینگ و بدنه
اصالت برند
شباهت ظاهری یا یکسانبودن رزوه به معنای مناسببودن فیلتر برای موتور نیست.
زمان تعویض فیلتر سوخت و آبگیر
سوخت آلوده یکی از عوامل مهم خرابی پمپ انژکتور و سوزن انژکتور موتورهای دیزلی است. آب، زنگزدگی، رسوبات مخزن و ذرات ریز میتوانند وارد سیستم سوخت شوند.
فیلتر اولیه سوخت و آبگیر معمولاً باید روزانه بررسی و آب جمعشده تخلیه شود. زمان تعویض فیلترهای سوخت در بسیاری از دستگاهها حدود ۲۵۰ تا ۵۰۰ ساعت است؛ اما کیفیت پایین گازوئیل ممکن است این فاصله را کوتاه کند.
نشانههای گرفتگی فیلتر سوخت
افت قدرت موتور زیر بار
دیر روشنشدن موتور
خاموششدن ناگهانی
نوسان دور موتور
بد کارکردن موتور
ایجاد خطای فشار سوخت
افزایش مصرف سوخت
سخت روشنشدن پس از تعویض فیلتر به دلیل هواگرفتن مدار
پس از تعویض فیلتر، هواگیری سیستم باید دقیقاً طبق روش همان دستگاه انجام شود.
زمان تعویض فیلتر هوای موتور
فیلتر هوای موتور از ورود خاک به توربو، سیلندر و موتور جلوگیری میکند. ورود گردوغبار میتواند باعث سایش سریع رینگ و بوش، کاهش کمپرس و روغنسوزی شود.
برای تعویض فیلتر هوا، نشانگر گرفتگی و وضعیت واقعی فیلتر از یک ساعت ثابت مهمتر است. در محیط معدن ممکن است فیلتر زودتر از موعد معمول مسدود شود.
علائم گرفتگی فیلتر هوا
روشنشدن نشانگر گرفتگی
افت قدرت موتور
افزایش مصرف سوخت
دود سیاه
افزایش دمای موتور
صدای غیرعادی توربو
مکش یا تغییر شکل فیلتر
تمیزکردن مکرر فیلتر با باد پرفشار میتواند کاغذ آن را سوراخ کند. اگر سازنده تمیزکردن فیلتر را مجاز میداند، باید از فشار و فاصله مناسب استفاده شود. فیلتر ایمنی داخلی نیز معمولاً نباید برای تمیزکاری مکرر خارج شود.
زمان تعویض روغن و فیلتر هیدرولیک
سیستم هیدرولیک قلب کاری لودر و بیل مکانیکی است. پمپ، شیر کنترل، جکها و هیدروموتورها به روغن تمیز و دارای گرانروی مناسب نیاز دارند.
زمان تعویض روغن هیدرولیک بسته به مدل، نوع روغن و شرایط کار ممکن است از حدود ۲۰۰۰ تا ۴۰۰۰ ساعت یا بیشتر متغیر باشد. فیلترهای هیدرولیک معمولاً زودتر از خود روغن تعویض میشوند.
نشانههای آلودگی یا فرسودگی روغن هیدرولیک
کندشدن حرکات دستگاه
افزایش دمای روغن
ایجاد صدای زوزه در پمپ
کفکردن روغن
کدر یا شیریشدن روغن
بوی سوختگی
عملکرد ضربهای جکها
افزایش صدای سیستم
تیرهشدن شدید روغن
وجود براده در فیلتر
تکرار خرابی اورینگها و آببندها
تعویض روغن بدون شناسایی علت آلودگی کافی نیست. اگر آب، گردوغبار یا براده وارد سیستم شده باشد، مخزن، خنککن، شیلنگها و مدار باید بررسی شوند.